Vanaf de zijlijn ziet het er vaak vrij eenvoudig uit. Eerder afspelen. Beter overleggen. Een keer naar elkaar luisteren. Je vraagt je bijna af waarom ze jou niet gewoon als trainer hebben gevraagd.
Tot je zelf in het veld staat 🙂
Op het werk kan dat net zo gaan. Je ziet precies wie te veel praat, wie afwacht en wie altijd alles naar zich toe trekt. Maar wat jij zelf doet waardoor dat zo blijft? Daar moet je meestal wat langer voor kijken.
En daar wordt teamontwikkeling voor mij interessant.
Volgend overleg. Zelfde opstelling.
Stel je een team voor waarin steeds dezelfde mensen het woord nemen. Een paar collega’s wachten af. De leidinggevende wil verder, vult de stilte op en neemt de beslissing.
Na afloop denkt de leidinggevende: waarom komt hier zo weinig initiatief?
Een medewerker denkt: waarom zou ik? Het wordt toch al besloten.
Niemand heeft afgesproken dat dit de bedoeling is. Toch gebeurt het de volgende keer weer.
De één neemt het over omdat de ander afwacht. De ander wacht af omdat de één het toch overneemt. Je reageert op elkaar en krijgt daardoor steeds opnieuw bevestigd wat je al dacht.
Zo kan een gewoonte ontstaan waar niemand blij van wordt, maar waar verschillende mensen wel aan bijdragen. Dat bedoel ik hier met een patroon: iets wat zich tussen mensen herhaalt.
Het heeft je waarschijnlijk ook iets opgeleverd
Ingeslopen gedrag is niet altijd onzin. Alles zelf oplossen kan ooit nodig zijn geweest toen het team onderbezet was. Eerst toestemming vragen kon verstandig zijn bij een vorige leidinggevende. Niets zeggen kon gedoe voorkomen.
Alleen: wat toen hielp, kan nu in de weg zitten.
Je krijgt bijvoorbeeld een nieuwe collega die vragen stelt over hoe jullie werken. Eerst denk je: lekker fris. Drie weken later hoor je jezelf zeggen: ‘Ja, maar zo doen we dat hier nou eenmaal.’
Daar is hij. De ongeschreven spelregel.
Daarom helpt het om samen te onderzoeken welke gewoontes nog bruikbaar zijn. Wat willen jullie behouden? En wat blijven jullie doen terwijl het inmiddels vooral tijd, energie of irritatie kost?
Je kunt goed zijn in je werk én iets te leren hebben
Naar je eigen aandeel kijken kan ongemakkelijk zijn. Zeker als je al jaren je vak verstaat en anderen graag bij jou aankloppen.
Dan kan een vraag over jouw manier van samenwerken voelen alsof je hele vakmanschap ter discussie staat.
Maar je kunt uitstekend werk leveren en toch te snel invullen voor een ander. Je kunt betrokken zijn en ondertussen ieder gesprek overnemen. Je kunt zorgvuldig werken en je collega’s laat vertellen dat een afspraak niet haalbaar is.
Een bruikbare vraag is dan: wat gebeurt er met de ander als ik dit doe?
Als jij ieder probleem meteen oplost, krijgt iemand anders misschien weinig gelegenheid om het zelf te proberen. Als jij niets zegt wanneer iets onduidelijk is, kan de ander denken dat alles helder is.
Dat is geen uitnodiging om overal de schuld bij jezelf te zoeken. Wel om te kijken waar jij iets anders kunt proberen.
Ook de organisatie speelt mee
Met alleen zelfreflectie ben je er niet. Wie mag beslissen? Waar worden mensen op aangesproken? Welke prestaties krijgen waardering? En hoeveel tijd is er om iets nieuws te leren?
Als je om samenwerking vraagt, maar mensen alleen beoordeelt op hun eigen productie, geef je verschillende boodschappen. Als medewerkers verantwoordelijkheid moeten nemen, maar voor iedere keuze toestemming nodig hebben, wordt afwachten wel heel begrijpelijk.
Met ‘het systeem’ bedoel ik ook zulke gewone dingen: doelen, roosters, bevoegdheden, overleg en beloning.
Een medewerker kan zich uitspreken over wat vastloopt. Een leidinggevende heeft daarnaast de verantwoordelijkheid om te kijken welke afspraken of keuzes dat gedrag steeds opnieuw oproepen. Niet iedereen heeft daarin dezelfde invloed.
Het ABC: wat hebben mensen nodig om mee te doen?
Een theorie die hierbij helpt, is de zelfdeterminatietheorie van Edward Deci en Richard Ryan. Daarin staan drie psychologische basisbehoeften centraal: autonomie, verbondenheid en competentie. In het Nederlands worden die vaak samengevat als het ABC, met betrokkenheid als B.
Het is een manier om naar motivatie en de werkomgeving te kijken. Je kunt er geen heel team mee verklaren. Wel geeft het drie goede ingangen voor een gesprek.
Autonomie: kan ik achter mijn keuzes staan?
Autonomie gaat over vrijwilligheid en handelen vanuit keuzes die je zelf onderschrijft. Ook binnen duidelijke afspraken.
Op het werk kun je bijvoorbeeld onderzoeken: waar kun je zelf beslissen, waar denk je over mee en wat ligt vast? Begrijp je ook waarom?
Voor een leidinggevende kan dat betekenen dat je duidelijker bent over de beslisruimte en een andere aanpak niet meteen terugdraait. Voor een medewerker dat je benoemt welke invloed je nodig hebt en verantwoordelijkheid neemt voor gemaakte afspraken.
Betrokkenheid: hoor ik erbij?
Hier betekent betrokkenheid dat je verbinding ervaart en ertoe doet voor anderen. Dat is iets anders dan overal enthousiast over zijn.
Word je serieus genomen als je twijfelt? Vraagt iemand naar jouw blik? Kun je het oneens zijn zonder meteen buiten de groep te vallen?
Let eens op wie jullie uitnodigen om mee te denken. En vraag jezelf als collega af of je echt luistert wanneer iemand iets zegt wat jou minder goed uitkomt.
Competentie: merk ik dat ik iets kan en verder kom?
Competentie gaat over je effectief voelen: je vaardigheden kunnen gebruiken en ontwikkelen.
Als een ervaren collega alles overneemt zodra het lastig wordt, blijft er weinig gelegenheid om te oefenen. Zonder duidelijke feedback is het bovendien moeilijk te zien wat al goed gaat en wat beter kan.
Kies daarom eens een taak die iemand zelf gaat uitvoeren, met passende ondersteuning. Spreek af wanneer hulp nodig is en kijk achteraf samen terug. Leren mag tijd kosten; die tijd moet er dan ook zijn.
Verander één moment in jullie samenspel
Je hoeft niet maandag de hele organisatie om te gooien. Begin bij iets kleins wat steeds terugkomt.
Bijvoorbeeld dat overleg waarin steeds dezelfde drie mensen praten.
Bespreek wat ieder daarin doet, zonder meteen te verklaren hoe de ander in elkaar zit. Spreek vervolgens iets concreets af: iedereen denkt eerst twee minuten zelf na en brengt daarna één punt in. De leidinggevende geeft als laatste zijn of haar mening.
Kijk na twee overleggen terug. Komen er andere ideeën op tafel? Wordt er echt iets met die inbreng gedaan? Of hebben jullie alleen een nieuw rondje bedacht waarna alsnog hetzelfde gebeurt?
Dat terugkijken hoort erbij. Anders wordt een goede afspraak al snel iets wat ooit op een flip-over stond.
Je eigen aandeel zien is soms even slikken. Maar het geeft je ook iets om mee te oefenen.
Wat doe jij zelf waardoor het bij jullie steeds zo blijft gaan?
De zijlijn heeft daar vast een mening over. Nu jij nog 😉
Zelf met je team aan de slag?
Wil je met je team terugkijken op wat jullie willen behouden en wat je anders wilt doen? In Goed Werk vind je de teampakketten Goed afronden en Goed beginnen, met werkbladen en een gespreksopzet om zelf aan de slag te gaan.
Bekijk de teampakketten in Goed Werk.
Meer over de theorie: de drie psychologische basisbehoeften binnen de zelfdeterminatietheorie. De werkvoorbeelden en gespreksvragen hierboven zijn mijn praktische vertaling daarvan.


