‘Ik heb het je toch gemaild?’

‘Ja, maar daarmee is het nog niet geregeld.’

Een paar zinnen. En ineens gaat het niet meer alleen over de planning. De één voelt zich niet serieus genomen. De ander denkt: ik doe het ook nooit goed. Beiden hebben een verhaal over wat er net gebeurde. En allebei denken ze waarschijnlijk dat vooral de ander beter moet leren samenwerken.

Herkenbaar?

Wat is samenwerken eigenlijk?

Voor mij betekent samenwerken dat je samen iets voor elkaar krijgt waarvoor je elkaar nodig hebt. Je stemt af wat er moet gebeuren, wie wat doet en wat je van elkaar nodig hebt. En je komt erop terug als het anders loopt.

Dat klinkt overzichtelijk. Tot er mensen aan tafel zitten. Mensen met verschillende ervaringen, overtuigingen en belangen. Met een eigen idee van goed werk. Met een volle agenda, een rotnacht of iets wat nog dwarszit van vorige week.

Je neemt jezelf mee naar je werk. Je collega doet dat ook. Juist daar wordt samenwerken interessant. En soms behoorlijk ingewikkeld.

Je ziet gedrag. Je vult de bedoeling in.

Stel: jij doet in een overleg een voorstel. Een collega kijkt op zijn telefoon.

Wat zie je? Iemand kijkt op een scherm.

Wat kun je ervan maken? Hij vindt mijn voorstel blijkbaar niet belangrijk. Of: zie je wel, ik word hier weer niet gehoord.

Misschien klopt dat. Misschien wacht hij op een dringend bericht. Je weet het nog niet. Toch kan jouw reactie al uit dat eerste verhaal komen. Je wordt kortaf, gaat harder praten of houdt je volgende idee voor je.

Je collega merkt jouw reactie en geeft daar weer betekenis aan. Wat doet die ineens aangebrand?

Zo kan een kleine gebeurtenis steeds groter worden. Daarom vind ik deze vraag zo bruikbaar: wat weet ik, en wat vul ik zelf in? Je hoeft je gevoel niet weg te redeneren. Je kunt wel onderzoeken of jouw verklaring klopt.

Achter irritatie kan iets belangrijks zitten

Voor de één is snelheid belangrijk. Voor de ander zorgvuldigheid. Jij wilt door, je collega wil eerst controleren. Jij denkt: wat een vertraging. Je collega denkt: waarom moet alles worden afgeraffeld?

Onder dat verschil kunnen heel begrijpelijke zorgen zitten. Een belofte aan een klant. De angst iets over het hoofd te zien. De behoefte om zelf te beslissen over je werk. Of het gevoel dat je steeds degene bent die de fouten moet herstellen.

Vraag daarom eens: ‘Wat maakt dit voor jou zo belangrijk?’

Dat is een andere vraag dan: ‘Waarom doe jij altijd zo moeilijk?’ Je hoeft het nog niet eens te zijn. Je probeert eerst te begrijpen waar de ander op let. Daarna kun je samen kiezen wat het werk nu vraagt.

Wat je inslikt, kan later alsnog op tafel komen

Je zegt niets als een collega je onderbreekt. Je neemt een taak over, terwijl je daar eigenlijk geen tijd voor hebt. Je zegt ‘prima’, maar je bedoelt: ik heb geen zin in gedoe.

Tot het een keer te veel wordt. Dan komt de irritatie eruit bij iets kleins. Voor je collega gaat het over die ene opmerking. Voor jou hangt er inmiddels een heel rijtje achter.

Stilte betekent dus niet vanzelf dat iedereen akkoord is. Ook een prettig overleg kan eindigen met gesprekken bij de koffieautomaat die aan tafel niet gevoerd werden.

De vraag is dan ook: wat gebeurt er als iemand wél iets zegt? Wordt er doorgevraagd? Of krijgt iemand te horen dat hij negatief is? Als je wilt dat mensen zich uitspreken, moet je ook willen horen wat minder goed uitkomt.

Onderzoek van Amy Edmondson laat een verband zien tussen psychologische veiligheid en leergedrag in teams. Het gaat om vragen durven stellen, fouten bespreken en twijfels uitspreken. Dat vraagt ook iets van degene die luistert. [1]

Niet ieder conflict is een communicatieprobleem

Soms zijn twee mensen boos op elkaar omdat ze allebei verantwoordelijk zijn gemaakt voor iets waar maar één van hen over mag beslissen. Of omdat de ene afdeling snelheid beloofd heeft en de andere op foutloos werken wordt beoordeeld.

Dan kun je prachtig leren luisteren en nog steeds iedere week op hetzelfde probleem vastlopen. Er moet ook iets veranderen aan rollen, prioriteiten, capaciteit of beslissingen.

Als leidinggevende heb je daar werk te doen. Vraag niet alleen hoe mensen met elkaar praten, maar ook wat jij van hen vraagt. Kan wat je verwacht eigenlijk wel? En wie hakt de knoop door als belangen botsen?

Ook is de verantwoordelijkheid niet altijd gelijk verdeeld. Bij kleineren, intimidatie of herhaald grensoverschrijdend gedrag is ‘kijk eens naar je eigen aandeel’ geen voldoende antwoord. Dan zijn duidelijke grenzen, ingrijpen en passende ondersteuning nodig.

Verschil bespreken vraagt oefening

Een verschil van mening is niet automatisch een probleem. Maar het maakt een team ook niet vanzelf beter. Een meta-analyse van De Dreu en Weingart vond negatieve verbanden tussen conflicten, teamprestaties en tevredenheid. Ook inhoudelijk conflict bleek niet automatisch gunstig. [2]

Voor mij is de praktische vraag daarom: hoe onderzoeken jullie het verschil, zonder elkaar ondertussen af te schrijven?

Probeer bij een concrete irritatie eens deze vier stappen.

1. Benoem het moment

‘In het overleg van vanochtend begon jij te praten terwijl ik mijn voorstel nog uitlegde.’

Dat is concreter dan: ‘Jij luistert nooit.’

2. Vertel wat het met jouw werk of reactie deed

‘Ik stopte met uitleggen. Daardoor is mijn bezwaar tegen de planning niet besproken.’

Vertel wat er bij jou gebeurde. Maak van je vermoeden over de ander geen vaststaand feit.

3. Vraag naar de andere kant

‘Hoe heb jij dat moment ervaren? Wat wilde je toen bereiken?’

Luister ook als het antwoord anders is dan je had verwacht. Je kunt je eigen punt vasthouden en tegelijk iets nieuws horen.

4. Spreek af wat jullie de volgende keer doen

Bijvoorbeeld: ‘Bij een voorstel laten we de ander uitpraten. Daarna nemen we eerst de vragen door, voordat we een besluit nemen.’

En kom erop terug. Wat lukte? Waar ging het alsnog mis? Wat moet scherper?

Begin bij het gesprek dat nu blijft liggen

Je hoeft niet te wachten tot het vastloopt. Kies één klein moment dat je nog bezighoudt en onderzoek het met de collega om wie het gaat.

Vraag jezelf vooraf af: wat gebeurde er, welk verhaal maakte ik ervan en wat wil ik samen beter regelen?

Dat is de menselijke kant van samenwerken voor mij. Bereid zijn om te zeggen wat je nodig hebt. Nieuwsgierig blijven naar de ander. En samen iets veranderen aan de manier waarop je het werk doet.

Welk gesprek zou bij jullie deze week verschil maken?

Wil je met je team onderzoeken waarom jullie steeds in hetzelfde gedoe belanden? Neem contact met mij op. Dan kijken we wat er speelt en welke begeleiding past.

Meer lezen: Feedback geven aan een collega.


Bronnen

  1. Edmondson (1999), Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams
  2. De Dreu & Weingart (2003), Task versus relationship conflict, team performance, and team member satisfaction